Kapalıçarşı Nedir?
Bir Genç İzmirli’nin Gözünden
—
Kapalıçarşı: İstanbul’un Kalbinde Bir Labirent, Bir Hayat
Kapalıçarşı… Bu kelimeyi duyduğumda, aklıma bir yığın renkli halı, altın bilezikler, bir sürü turist ve elinde kamera olan adamlar geliyor. Ama asıl mesele, bu koca pazarın sadece bir alışveriş merkezi olmaması. Kapalıçarşı, İstanbul’un en eski alışveriş caddelerinden biri değil, bence bir mikrokosmos! İçinde kaybolduğunuzda, zamanın nasıl geçtiğini anlamayacağınız bir yer. Gerçekten, insanın ruhu orada kayboluyor; mesela bir anda o çorapçı dükkanında, neyi almak istediğini bile unuturken buluyorsun kendini.
Şimdi size Kapalıçarşı’yı anlatayım derken, aslında burada size “Hadi gel, keşfe çıkalım!” diye de çağrıda bulunuyorum. Neden? Çünkü Kapalıçarşı’da gezmek bir deneyim, bir yaşam tarzı, bir tür “sosyal hayatta hayatta kalma” mücadelesi gibi. Hani İzmir’de, kafede kahveni içerken iki saat boyunca derin sohbetlere daldığınız o anlar vardır ya, işte Kapalıçarşı’da da öyle bir şey. Ama burada sohbetin konusu “Ne kadar?” ya da “Bu kadar mı?” oluyor.
Kapalıçarşı’nın Kapalı Dünyası
Kapalıçarşı nedir? Bunu anlatırken İstanbul’da yaşayan ve her fırsatta “ben İzmirliyim, bak ne kadar rahatım” diye gezinen birinin bakış açısıyla, biraz eğlenceli, biraz mizahi bir şekilde anlatmak istiyorum. Hani her şeyin çok karışık olduğu bir dönemde, mesela 25 yaşındaki bir İzmirli için Kapalıçarşı, doğru zamanlamada doğru insanla karşılaşmak gibidir. Birçok insana “Bu yer cidden çok kalabalık, hele turistlerin o anlamsız bakışları var ya, gıcık oluyorum” dedim ama yine de kendimi orada buluyorum.
Birçok insanın “Aman burası ne kadar eski, peki ne var?” diye sorması çok doğal. Öyle ya, biz gençler için her şeyin altında bir “yeni” arayışı vardır. Ama işte, Kapalıçarşı’nın ‘eski’liği, aslında bir tür aldatmaca. O kadar derin bir tarih var ki, sanki her adımda birisinin “Burası çok eskidir, o yüzden bu kadar değerli” demesi bekleniyor. Neyse, önce kafamızdaki bu “eskicilik” algısını bir kenara bırakıp, gerçek dünyaya dönelim.
Kapalıçarşı aslında, İstanbul’un tüm enerjisini ve çeşitliliğini bir araya getiren bir pazar yeri. Dünyanın her yerinden gelen malzemeler, el sanatları, halılar, gümüş takılar ve tabii ki o Türk kahvesiyle birlikte, baştan sona hem alışveriş hem de insan gözlemi yapmak için mükemmel bir yer. Ama öyle bir yer ki, her şey sadece pazarlık yapmaktan ibaretmiş gibi hissediyorsunuz. Yani orada ne almak istediğini bilsen de, satıcıyla pazarlığa girerken bir anda “Bu 500 TL’yi 100 TL’ye alırım” moduna geçiyorsunuz.
“Bu Fiyatı Ver, Al, Hadi Bakalım!”
Bir arkadaşım vardı, sürekli bana derdi ki: “Kapalıçarşı’da pazarlık yapmak bir sanattır, İzmirli de bu sanatı bilir.” Gerçekten öyle! Bizim içimizde bu pazarlık ruhu var, sanki tüm Kapalıçarşı halkı birer pazarlık maestro’suymuş gibi. Mesela bir halı almak için girdik bir dükkâna… Önümüzdeki halı, tam böyle “Vay be, bu halıyı almak gerek!” dedirten türden. Satıcı hemen yanımıza yaklaşıyor, biraz da terli, ama o kadar sıcak bir insan ki; “Bak, bu halı dünya çapında bir tasarım, herkesin evinde olmalı” diyor. Bizim iç sesimiz hemen devreye giriyor: “Abi, hemen 3000 TL teklif et, yoksa gidecek.” Ama haliyle, 5000 TL’lik bir halı, 1000 TL’ye iniyor.
Bunlar işin eğlenceli tarafları. Satıcı da seni test ederken, sen de onla bir tür psikolojik oyun oynuyorsun. Bazen pazarlık yaparken o kadar çok zaman kaybediyorum ki, bir ara halıyı almak değil, “Kapalıçarşı’ya ne zaman geldik?” diye düşünmeye başlıyorum. Bu yüzden, izlediğimiz YouTube videolarından öğrenilen “Kapalıçarşı’da pazarlık yapma taktikleri” aslında öyle bir deneyim ki, tek başına yeterli değil; bir “Kapalıçarşı’da gezmek” kitabı yazılmalı.
Kapalıçarşı’da Kayıp Zaman
Bir kez gittim, kayboldum. Hani İzmir’deki en iyi arkadaşınızla gidip 10 dakika sonra birbirinizi kaybettiğinizde yaşadığınız o ıssız, yalnızlık hissi vardır ya. İşte Kapalıçarşı’da böyle bir şey yaşanıyor. Dükkanlar bir araya girmiş, sanki her biri seni içine çekiyor. Bir bakmışsınız, vaktin nasıl geçtiğini anlamıyorsunuz. Hani bir şeye bakıp “Biraz daha dolaşayım, belki daha ucuzunu bulurum” derken, saatler geçiyor. Kapalıçarşı’nın o meşhur tavanları var ya, içerde kaybolan her İzmirli’nin kaybolduğu o tavana bakıp bir bakış açısı değiştirdiği, derin düşüncelere daldığı yer.
Burada kaybolmamak için sadece gözlerinizi değil, ruhunuzu da canlı tutmalısınız. Çünkü “nereye gideceğimi” düşünmektense, “Hangi dükkan daha çok havalı, acaba halıyı ben alsam mı, ama ne gerek var?” diye düşünüyorum. Zaten bu düşünceler arasında, bir anda kendimi farklı bir sokakta buluyorum.
Yavaşça Gerçekleşen Bir Macera
Kapalıçarşı’da gezmek, bir bakıma şehrin kalbini anlamak gibi. Yavaşça adımlarınızı atarken, hem kafanızdaki her şey dağılmaya başlıyor, hem de bir anda farklı insanlarla karşılaşıyorsunuz. Geçenlerde bir arkadaşım, “Hadi Kapalıçarşı’ya gidelim,” dedi. “Hadi” dedim, ama “Hadi” demek, bu çağrıya kulak vermek demek, hemen daldım tabii! Bazen etraftaki sesleri dinlerken, kaybolan zamanı hiç fark etmiyorsunuz. Orada birkaç saat, bazen birkaç gün geçirmiş gibi hissedebiliyorsunuz.
“Biri bana çok sıkıldığını söylüyordu, ben de şöyle dedim: ‘Kapalıçarşı’da bir saat geçirdikten sonra, başka bir sıkıntı yoktur, her şey kaybolur, yavaşça anlamaya başlarsınız.’”
Kapalıçarşı’da Son Söz
Kapalıçarşı nedir? Bir yerdir! Ama öyle bir yer ki, sadece alışveriş değil, aynı zamanda bir kültürel deneyimdir. İstanbul’un ruhunu, karmaşasını, ama aynı zamanda nezaketini de burada bulabilirsiniz. Tabii bir İzmirli olarak, her zaman “Kafede kahve içmeye gitmek” de pek cazip olsa da, zaman zaman insan “Aman ya, gidip halı almak, pazarlık yapmak” ister. Sonuçta, hayat biraz da bu maceraya benzer değil mi?
Kapalıçarşı’ya gitmek, bir nevi İzmirli’nin İstanbul’da kaybolma sanatıdır. Bir şekilde buluyorsun ya da kayboluyorsun; fark etmiyorsun bile. Her türlü son, bir nevi hikâye…